Flavius Vegetius Renatus - "Epitoma rei militari" -TAKTYKA.NET Strategia, taktyka, sztuka wojenna. Historia wojskowości, wojny, bitwy kampanie, konflikty zbrojne.

Flavius Vegetius Renatus - "Epitoma rei militari"

Piśmiennictwo wojskowe - Piśmiennictwo teoretyczne

Myślą przewodnią „Zarysu Wojskowości" było głębokie przekonanie autora o tym, że dyscyplina wojska rzymskiego i cała dawna struktura armii stanowiły źródło potęgi imperium. W swym dziełku nie zaleca on ślepego naśladowania całego systemu wojskowości pierwszych wieków naszej ery, ale pragnie na nowo rozbudzić karność i posłuch we współczesnej mu armii, która wówczas przeżywała głęboki kryzys. Pismo składa się z 4 ksiąg: I. Pobór i wyszkolenie rekrutów. II. skład armii i dawne tradycje wojskowe. III. Taktyki stosowane w bitwie lądowej. IV. Machiny oblężnicze oraz wojna na morzu.

Flawiusz Wegecjusz Renatus, autor dwóch zachowanych dzieł: zarysu wojskowości - Epitoma rei mililaris oraz podręcznika weterynarii - Mulomedicina, żyl w drugiej polowie IV w. n.e. Nie znamy dokładnej daty ani jego urodzenia i śmierci, ani wydania pisma o sztuce wojennej. Na podstawie pewnych danych zawartych w tym traktacie uczeni zgadzają się, iż autor dedykował swe cztery księgi o wojskowości rzymskiej cesarzowi Teodozjuszowi I (346—395), następcy Gracjana, ojcu przyszłych władców imperium Arkadiusza i Honoriusza. Sam Wegecjusz nigdzie nie wymienia imienia swego cesarskiego adresata. Wiemy, że Wegecjusz piastował urząd - dziś powiedzielibyśmy - ministra finansów i nosił tytuł comes sacrarum largitiomtm (dawniej brzmiał on procurator summarum ratiottum). "Podlegały mu wszelkie daniny, podatki Rzymu i prowincji, zarządzał kopalniami, mennicami i magazynami państwowymi i miał w swej pieczy skarb państwa. Wiemy również, że na marginesie swych obowiązków zawodowych żywo interesował się sprawami wojskowości, które - jak dziś uczeni twierdzą - znał dosyć gruntownie; ponadto od wczesnej młodości jego hobby to były konie, hodowla i stadnina. I właśnie w tym jego zamiłowaniu należy szukać impulsu do napisania traktatu o lecznictwie zwierząt: Mulomedicina.

...

Powstaje pytanie, z jakich źródeł pisanych czerpał, na jakich dziełach opierał się Wegecjusz, który wyraźnie i z wrodzoną skromnością stwierdza: „nihil enim mihi auctoritatem adsumo, sed horum quos supra rettuli, qua dispersa sunt, vclut in ordinem epitómala conscribo" (I 8). Jedynie w dwóch miejscach swego traktatu Wegecjusz przytacza nazwiska ludzi, których pisma były dlań inspiracją i które naśladuje. Są to: Cato Censorius, Cornelius Celsus, Frontinus, Patcrnus. ów „diligentissimus iuris militari! adsertor", oraz ustawy i konstytucje wydane przez Augusta, Trnrana i Hadriana. Myśli i zasady zawarte we wspomnianych pismach Wegecjusz zobowiązuje się opisać, „in quantum valco, strictim fideliterque" (Il 3). Uczeni, którzy badali wpływ tych pisarzy starożytnych na „Zarys Wojskowości" - a są to E. Sander, F. Lammcrt, D. Schenk, A. R. Neumann, F. Paschoud, by wymienić najważniejszych i nam czasowo najbliższych, analizowali poszczególne rozdziały czterech ksiąg Wegecjusza szukając zbieżności z podanymi przez niego starożytnymi autorami. Wymieńmy przykładowo parę bezsprzecznych zapożyczeń z dziel daw- niejszych teoretyków wojskowości: większość księgi I jest pisana pod wyraźnym wpływem „IX- Re Militari" Katona, pewne rozdziały II księgi są ekscerptami Patcrnusa uwzględniającego konstytucje Augusta, Trajana i Hadriana, księga III jcsl kompilacją Frontinusa (jego zaginionego traktatu „Strategemata"), przez którego pośrednio Wegecjusz cytuje dziełko „Strategikos" Onezandra. Nic ma wątpliwości ze pismo Warrona „De ora maritima" dostarczyło Wcgecjuszowi wiadomości 0 rodzajach wiatrów w ks. IV 38-42, a rozdziały o obleganiu miast (IV 1-30) są zdaniem Lammerta - nie kompilacją historyków, jak tego chce Sander, ale wyciągiem z V ks. „Mechanikę Synlaxis" Pilona z Bizancjum (250 r.n.e.)

Ze wstępu Anny M.Komornickiej

Spis treści

Księga I.

I. Rzymianie podbili wszystkie narody jedynie dzięki sprawności swych sił zbrojnych.
II. Z jakich okolic należy brać rekruta.
III. Czy więcej jest korzyści z rekrutów pochodzących ze wsi czy z miasta.
IV. W jaki wieku powinni być poborowi.
V. Jakiego wzrostu ma być młodzież idąca do wojska.
VI. Zewnętrzna postawa i budowa ciała winny decydować o wyborze odpowiednich rekrutów,
VII. Jakich rekrutów przyjmować do wojska a jakich odrzucać.
VIII. Kiedy rekruci mogą się zaciągać pod znaki.
IX. Trzeba ćwiczyć rekrutów w marszu, biegach i skokach.
X. Trzeba ćwiczyć rekrutów w pływaniu.
XI. W jaki sposób rekruci dawniej ćwiczyli się przy pomocy pali we władaniu tarczą wiklinową.
XII. Rekruci powinni uczyć się zadawać ciosy ostrzem a nie płazem.
XIII. Trzeba uczyć rekrutów władania bronią.
XIV. Rekruci powinni ćwiczyć się w rzucaniu wszelkiego rodzaju pocisków.
XV. Rekruci powinni pilnie uczyć się lucznictwa.
XVI. Rekruci powinni wprawiać się w ciskaniu kamieni z proc.
XVII. O ćwiczeniu się w wypuszczaniu ołowianych pocisków.
XVIII. W jaki sposób ćwiczyć rekrutów w dosiadaniu koni.
XIX. Rekruci powinni ćwiczyć się w dźwiganiu ciężarów.
XX. Jakiego rodzaju broni używano w starożytności.
XXI. O umocnieniu obozu.
XXII. W jakiej okolicy należy rozbijać obóz.
XXIII. Jakiego kształtu może być obóz.
XXIV. O różnych sposobach umocnienia obozu.
XXV. Jak umocnić obóz, gdy się ma wroga przed sobą.
XXVI. Jak ćwiczyć rekrutów, by w bitwie umieli przestrzegać szeregów i odstępów.
XXVII. Na jakim dystansie i ile razy w miesiącu powinni szkolący się żołnierze odbywać marsze.

Księga II.

I. Różne rodzaje broni, na jakie dzieli się wojsko.
II. Jaka jest różnica między legionami a oddziałami posiłkowymi.
III. Przyczyny dzisiejszej słabości legionu.
IV. Ile legionów starożytni wyprowadzali na wojnę.
V. O składzie legionu.
VI. Ilość kohort w legionie i żołnierzy w poszczególnej kohorcie.
VII. Tytuły i rangi oficerów legionu.
VIII. Tytuły dowódców w starożytności.
IX. O obowiązkach prefekta legionu.
X. O obowiązkach prefekta obozu.
XI. O obowiązkach prefekta oddziałów rzemieślniczych.
XII. O obowiązkach trybuna wojskowego.
XIII. O oentuTriach i sztandarach piechoty.
XIV. Turmy konnicy legionowej.
XV. Jak formuje się szyk legionów.
XVI. O uzbrojeniu tria-riów i centurion ó w.
XVII. W ŁrakciG bitwy ciężkozbrojni mają stać jak mur.
XVIII. Imiona i stopnie żołnierzy wypisać należy na odwrocie tarcz.
XIX. O wyborze rekrutów wikma decydować tnie tylko ich kondycja fizyczna, ale i umiejętność pisania i rachowania.
XX. Połowę wynagrodzenia żołnierze musieli zostawiać w komendzie, gdzie je dla mch przechowywano.
XXI. Aby awansować w legionie trzeba przejść kolejną służbę we wszystkich kohortach.
XXII. Czym różnią się od siebie trębacze grający na tubie, na rogu i na classicum.
XXIII. O ćwiczeniach żołnderzy.
XXIV. Jakich przykładów i zachęty do ćwiczeń dostarczają nam inne zawody.
XXV. Wyliczenie żelaznego sprzętu i machin należących do legionu.

Księga III

I. Jakich rozmiarów armia jest najlepsza.
II. W jaki sposób dbać o dobre warunki zdrowotne dla wojska.
III. Jak trzeba starać się o zaopatrzenie i magazynowanie paszy i zboża.
IV. Jak należy zapobiegać buntowaniu się żołnierzy.
V. O rodzajach znaków przyjętych w wojsku.
VI. Jakie środki ostrożności ma zachować wojsko maszerujące w pobliżu wroga.
VII. W jaki sposób przeprawiać się przez większe rzeki.
VIII. W jaki sposób powinno się zakładać obóz.
IX. Należy dobrze przemyśleć, czy i kiedy używać podstępu i metody zaskoczenia, a kiedy stawać do otwartej walki.
X. Jak postąpić, jeśli się ma do czynienia z rekrutem lub wojskiem, które odwykło od wojny.
XI. O czym trzeba pamiętać w sam dzień bitwy.
XII. Przed bitwą należy wybadać, jakie nastroje panują wśród żołnierzy.
XIII. Jak wybrać najdogodniejsze pole walki.
XIV. Jak rozstawić przed bitwą szyki, by zapewnić armii zwycięstwo.
XV. O wymiarach i przestrzeganiu odstępów między poszczególnymi żołnierzami i szeregami. Ile stóp wzdłuż i wszerz powinno ich dzielić.
XVI. O rozmieszczeniu konnicy.
XVII. O oddziałach rezerwy stojących za wojskiem.
XVIII. Gdzie powinno się znajdować stanowisko naczelnego wodza, a gdzie jego drugiego i trzeciego zastępcy.
XIX. Jak prowadzić walkę, by w niwecz obrócić podstęp i męstwo wroga.
XX. Jakie są różne metody prowadzenia walki i jak zapewnić zwycięstwo mniejszej liczebnie i słabszej armii.
XXI. Osaczonemu wrogowi należy dać możność przedarcia się, aby tym łatwiej roznieść go, gdy zacznie uciekać.
XXII. W jaki sposób unikać wroga, gdy nie ma sprzyjających warunków do bitwy.
XXIII. O wielbłądach i konnicy zakutej w zbroję.
XXIV. O używaniu w bitwie kwadryg uzbrojonych w kosy lub słonie.
XXV. Jak postąpić w wypadku, gdy część wojska lub cała armia ucieka z pola bitwy.

Księga IV

I. Miasta muszą mieć osłonę naturalną lub fortyfikację.
II. Mur powinien biec łamaną a nie prostą linią.
III. W jaki sposób umacnia się mury nasypem ziemi.
IV. O zaworach i zabezpieczeniu bram przed ogniem.
V. O kopaniu fos.
VI. Jak załoga murów ma się bronić przed strzałami wroga.
VII. Jak zabezpieczyć miasto, by nie cierpiało głodu w czasie oblężenia.
VIII. Jakich urządzeń potrzeba do obrony murów miasta.
IX. Czym zastąpić brak strun.
X. Jak zabezpieczyć się przed brakiem wody w czasie oblężenia.
XI. Co robić, gdy brak soli.
XII. Jak się zachować, gdy wróg przypuszcza pierwszy szturm do murów.
XIII. Wyliczenie machin używanych do oblegania miast.
XIV. „Baran", „sierp", „żółw".
XV. O szopie oblężniczej, „baszcie" i o nasypie ziemnym.
XVI. O daszkach ochronnych.
XVII. O ruchomych wieżach.
XVIII. W jaki sposób można podpalić ruchomą wieżę.
XIX. W jaki sposób można podwyższyć mur.
XX. Jak kopać zapadnie, by unieszkodliwić machinę oblężnicza.
XXI. O drabinach, o różnych rodzajach mostów zwodzonych, jak „sambuca", „exostra" i żuraw oblężniczy.
XXII. O machinach służących do obrony murów, takich jak: balista, onager, skorpio, balista mechaniczna, kusza, proca.
XXIII. Przeciw taranom można skutecznie się bronić przy pomocy mat, sieci, „wilków" i masywnych kolumn.
XXIV. O podkopach, które służą do niszczenia murów lub do przedostania się w obręb miasta..
XXV. Co mają robić mieszkańcy, gdy wróg wdarł się już do miasta.
XXVI. Jakie trzeba zachować środki ostrożności, by wróg nie zajął podstępnie murów.
XXVII. O podstępach wojennych stosowanych wobec obleganych miast.
XXVIII. Jak oblegający mają się zabezpieczyć przed zasadzką ze strony oblężonych.
XXIX. Przed jakimi machinami ma bronić się miasto.
XXX. Przy budowie machin oblężniczych i drabin trzeba umiejętnie obliczyć ich rozmiary.

XXXI. Zasady prowadzenia wojny morskiej.
XXXII. Tytuły dowódców marynarki.
XXXIII. Skąd pochodzi nazwa „liburnijska " flota.
XXXIV. Budowa okrętów liburnijskich wymaga specjalnych zachodów.
XXXV. Kiedy ścinać drzewa na budowę okrętów liburnijskich.
XXXVI. W których miesiącach powinno się ciąć bale na budowę okrętów.
XXXVII. O kształcie okrętów liburnijskich.
XXXVIII. O nazwach i liczbie wiatrów.
XXXIX. W których miesiącach żegluga jest najbezpieczniejsza.
XL. Jak należy śledzić znaki zwiastujące burzę.
XLI. O prognozie pogody.
XLII. O ruchach fal, to jest o przypływie i odpływie morza,
XLIII. O znajomości szlaków morskich i o znaczeniu wioślarzy.
XLIV. O broni i machinach wojennych używanych na morzu.
XLV. Jakich podstępów można używać w bitwie morskiej.
XLVI. Co czynić w wypadku bitwy na otwartym morzu.

Czytaj całość - Flawiusz Wegecjusz Renatus - "Zarys Wojskowości" (przekład Anna M. Komornicka).
Flavius Vegetius Renatus - "De re militari" (przekład Zgred, luty 2004 www.zrodla.historyczne.prv.pl)
Łaciński oryginał - Flavius Vegetius Renatus - "Epitoma rei militari" (udostępnia THE LATIN LIBRARY)

Tagi: Legiony rzymskie - antyczne teksty - Imperium Rzymskie